Dinh dưỡng Dinh dưỡng cho người bệnh Bệnh tiểu đường là gì?

Bệnh tiểu đường là gì?

 

Bài viết được lấy từ trang web của Tổ Chức Dinh Dưỡng của Úc.

Bệnh tiểu đường

Khi ăn thức ăn có chứa carbohydrate, cơ thể bạn tiêu hóa carbohydrate thành đường (gọi là glucose), đường này sau đó có thể được sử dụng như năng lượng bởi các tế bào trong cơ thể. Bệnh tiểu đường là trạng thái khi mà cơ thể bạn không thể kiểm soát hợp lý lượng đường glucose trong máu.

Một hóc môn có tên gọi là insulin cần thiết cho việc chuyển glucose từ máu vào tế bào cơ thể và được chuyển đổi thành năng lượng. Ở bệnh nhân tiểu đường, lượng đường trong máu thường cao hơn bình thường do cơ thể họ không sản sinh được insulin (tiểu đường loại 1) hoặc không thể sử dụng insulin đúng cách (tiểu đường loại 2).

Lượng đường glucose trong máu cao có thể dẫn đến các biến chứng diễn ra trong thời gian ngắn như:

  • Thải ra một lượng lớn nước tiểu
  • Cực kỳ khát nước và uống nhiều loại chất lỏng
  • Mệt mỏi
  • Thị lực suy giảm
  • Nhiễm trùng da thường xuyên và chậm lành vết thương

Lượng đường huyết bình thường ở mức 4,0-8,0 mmol/L. Những bệnh nhân tiểu đường nên đặt mục tiêu kiểm soát mức đường huyết càng gần mức bình thường càng tốt, nhưng các mức đường huyết cụ thể cho từng cá nhân nên được thảo luận với các chuyên gia chăm sóc sức khỏe bệnh tiểu đường.

Kiểm soát bệnh tiểu đường là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm về lâu dài như:

  • Vấn đề tim mạch và tuần hoàn
  • Nhiễm trùng
  • Bệnh thận
  • Vấn đề về mắt, có thể dẫn đến mù lòa
  • Tổn thương dây thần kinh đến các chi dưới và những bộ phận khác của cơ thể

Phân loại

Có 3 loại bệnh tiểu đường:

Tiểu đường loại 1

Tiểu đường loại 1 ảnh hưởng ít hơn 1% dân số nước Úc. Nó có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, nhưng hầu hết phổ biến nhất ở trẻ em và người trẻ tuổi. Những bệnh nhân tiểu đường loại 1 không thể sản sinh đủ insulin và do đó họ phải tiêm insulin vào cơ thể vài lần một ngày.

Tiểu đường loại 2

Tiểu đường loại 2 là dạng phổ biến nhất của bệnh tiểu đường ảnh hưởng đến 7,1% dân số của Úc ở độ tuổi trên 25 năm. Đây là loại bệnh tiểu đường thường gặp ở những người trên 40 tuổi là những người thừa cân và/hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường loại 2. Trong bệnh tiểu đường loại 2, cơ thể không thể sử dụng insulin đúng cách (cơ thể họ  kháng insulin) và tuyến tụy có thể không tạo ra đủ insulin. Bệnh tiểu đường loại 2 có thể được điều trị bằng chế độ ăn uống, tập thể dục và/hoặc dùng thuốc. Tiêm insulin có thể được yêu cầu.

Tiểu đường do thai nghén

Tiểu đường do thai nghén chiếm khoảng 5% trong tất cả các phụ nữ mang thai ở Úc, thường xảy ra giữa 24 đến 28 tuần của thai kỳ. Những thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ kết hợp với một khuynh hướng của việc sản xuất hoặc sử dụng insulin kém, dẫn đến lượng đường trong máu tăng lên ở người mẹ và em bé. Đối với hầu hết phụ nữ bị tiểu đường thai nghén, bệnh tiểu đường sẽ hết sau khi em bé được sinh ra. Tuy nhiên, khoảng 30-50% phụ nữ mắc bệnh tiểu đường thai nghén sẽ mắc bệnh tiểu đường loại 2 về sau.

Quản lý bệnh tiểu đường

Đối với những người sử dụng insulin, hoạt động thể chất thường xuyên và một chế độ ăn uống lành mạnh cùng kết hợp với thuốc insulin là chìa khóa để kiểm soát tốt lượng đường trong máu. Họ cũng cần phải xem xét thời gian, số lượng và loại thực phẩm carbohydrate ăn vào; cũng như thời gian, số lượng và loại insulin sử dụng. Kiểm tra đường huyết thường xuyên sẽ giúp bạn quản lý bệnh tiểu đường. Tất cả bệnh nhân tiểu đường nên tránh hút thuốc.

Lời khuyên ăn uống lành mạnh cho bệnh nhân tiểu đường

Một chế độ ăn uống lành mạnh được sử dụng trong việc điều trị bệnh tiểu đường sẽ giống với chế độ ăn uống được đề nghị cho tất cả người dân Úc. Để giúp quản lý bệnh tiểu đường, Viện nghiên cứu Bệnh tiểu đường của Úc khuyên là:

  1. Ăn uống điều độ và ăn nhiều bữa ăn nhẹ lành mạnh cho cả ngày.
  2. Bữa ăn nên có các loại thực phẩm carbohydrate chứa hàm lượng chất xơ cao như bánh mì và ngũ cốc làm từ nguyên hạt, các loại đậu, đậu lăng, rau củ và trái cây.
  3. Xem xét lượng chất béo bạn ăn và hạn chế lượng chất béo bão hòa bằng cách chọn các loại thịt nạc, sản phẩm từ sữa ít chất béo. Cố gắng tránh các loại thực phẩm chiên ăn liền, bánh ngọt và bánh quy.
  4. Giữ cân nặng của bạn trong khoảng cân nặng khỏe mạnh bằng cách cân bằng lượng thức ăn bạn ăn với lượng thức ăn mà bạn đốt cháy mỗi ngày.

Carbohydrate và chỉ số đường huyết

Lượng carbohydrate trong bữa ăn là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến lượng đường huyết sau bữa ăn. Thực phẩm có chứa carbohydrate bao gồm bánh mì, ngũ cốc ăn sáng, gạo, mì ống, các loại hạt ngũ cốc như lúa mạch và couscous (một loại lương thực phổ biến ở Bắc Phi), trái cây và các loại nước ép trái cây, các loại đậu và một số rau củ như khoai tây, khoai lang và ngô. Sữa và sữa chua cũng là một nguồn carbohydrate dưới dạng đường sữa (đường lactose). Chỉ số đường huyết (Glycemic Index: GI) là một công cụ hữu ích để lựa chọn các loại thực phẩm giúp kiểm soát hàm lượng glucose trong máu ở bệnh nhân tiểu đường. Carbohydrate trong thức ăn được tiêu hóa và hấp thụ ở các mức độ khác nhau. GI là một cách xếp hạng các loại thực phẩm chứa carbohydrate (thang từ 0-100) dựa trên việc thực phẩm đó làm tăng lượng đường huyết lên rất nhiều, vừa phải hoặc ít. Thực phẩm có chứa những carbohydrate mà có thể được tiêu hóa một cách nhanh chóng sẽ dẫn đến lượng glucose trong máu cao và có chỉ số đường huyết cao (thực phẩm có chỉ số GI cao). Thức ăn có GI 70 và cao hơn được phân loại là thực phẩm GI cao.Thực phẩm chứa carbohydrate mà được tiêu hóa chậm hơn thì làm tăng lượng glucose trong máu chậm hơn, và do đó, có chỉ số đường huyết thấp hơn (thực phẩm có chỉ số GI thấp). Thức ăn có chỉ số GI 55 và thấp hơn là những thực phẩm có chỉ số GI thấp. Ăn thực phẩm có chỉ số GI thấp có thể giúp bệnh nhân tiểu đường kiểm soát lượng đường trong máu của họ. Ăn một lượng vừa phải các loại thực phẩm carbohydrate có chỉ số GI thấp thường xuyên trong ngày sẽ giúp bạn duy trì lượng đường trong máu ổn định. Thực phẩm có chỉ số GI thấp cũng giúp bạn không có cảm giác đói, có thể giúp bạn kiểm soát cân nặng hoặc giảm cân.

Lựa chọn thực phẩm chỉ số GI thấp và lành mạnh

  • Sữa và các sản phẩm từ sữa – các loại sữa và sản phẩm từ sữa đã được làm giảm hoặc có hàm lượng chất béo thấp là những lựa chọn tốt nhất cho bệnh nhân tiểu đường.
  • Bánh mì – bánh mì làm từ ngũ cốc nguyên hạt, bánh mì có bổ sung thêm trái cây và bánh mì lên men tự nhiên (sourdough).
  • Ngũ cốc ăn sáng – cháo truyền thống, muesli tự nhiên (một loại ngũ cốc từ trái cây, các loại hạt, trộn với các loại sữa) và một số loại khác chứa hàm lượng chất xơ cao.
  • Tất cả các loại mì ống và bún mì phở.
  • Một số giống gạo – giống Basmati và giống Doongara có chỉ số GI từ thấp tới trung bình.
  • Ngũ cốc – lúa mạch, lúa mỳ bulgur và bột semonila từ lúa mỳ cứng.
  • Các loại đậu: như là đậu hầm đóng hộp, đậu thận, đậu nành, đậu Hà Lan và đậu lăng.
  • Trái cây – táo, cam, lê, đào, nho, kiwi, chuối, mận.
  • Rau quả – hầu hết các loại rau có lượng carbohydrate thấp và do đó có rất ít tác động đến lượng glucose trong máu. Rau quả với một lượng đáng kể carbohydrate bao gồm khoai tây, khoai lang, khoai mỡ và ngô ngọt. Khoai lang màu cam, khoai mỡ và ngô ngọt là những chọn lựa cho chỉ số GI thấp hơn.

Vai trò của thực phẩm từ sữa đối với bệnh tiểu đường

Là một trong những nhóm thực phẩm cốt lõi, các loại thực phẩm từ sữa đóng một vai trò quan trọng cho một chế độ ăn uống cân bằng và lành mạnh. Thực phẩm từ sữa (như sữa, pho mát và sữa chua) cung cấp các chất dinh dưỡng thiết yếu, bao gồm:

  • Chất đạm
  • Carbohydrate
  • Vitamin (A, D, B12 và riboflavin)
  • Chất khoáng (canxi, phốt pho, magiê, kali và kẽm )

Bởi vì chúng có chỉ số GI thấp, các loại thực phẩm từ sữa là thức ăn lý tưởng cho những bệnh nhân tiểu đường. Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy rằng sử dụng các thực phẩm từ sữa như một phần của một lối sống lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường.

Có một loạt các loại thực phẩm từ sữa ít béo lý tưởng cho chế độ ăn kiểm soát lượng calo hoặc cho những người cần hạn chế ăn chất béo bão hòa. 3 khẩu phần sữa mỗi ngày được khuyến nghị nên được bổ sung trong kế hoạch quản lý bệnh tiểu đường của bạn, cách này khá dễ do hương vị và tính linh hoạt tuyệt vời của sữa. Một khẩu phần sữa tương đương với:

  • Một ly sữa (250ml)
  • Một hộp sữa chua (200g)
  • Hai lát pho mát (40g)

Tài liệu tham khảo

http://www.nutritionaustralia.org/national/resource/diabetes


  • error: